Borsada Fiyatları Belirleyen Temel Faktörler

Berk Meral

Borsada fiyatlar sürekli olarak hareket halindedir. Bu dalgalanmalar aslında bir şirketin herkesin kafasındaki değerinin ve herkesin gelecekle ilgili öngörülerinin farklı olmasından kaynaklanır. Hisse fiyatlarını etkileyen faktörleri iki ayrı grupta toplayabiliriz:

Genel Faktörler: Ülkenin, ülke ekonomisinin, politikanın, hatta dünya politik ve ekonomik durumunun fiyatlar üzerinde yarattığı belirsizliktir. Örneğin, Laleli’de bir butik sahibi olmak için Rusya’nın genel ekonomik durumunu biraz olsun bilmeniz gereği ve Rusya’daki durumun sizin butik sahibi olma isteğiniz üzerindeki etkileri gibi, ağırlıklı olarak Rusya ile iş yapan bir firmanın hisse senedi fiyatlarının da Rusya’daki ekonomik durumla bağlantılı olması kaçınılmazdır. Ülkede politik belirsizlik, hükümet krizi, sosyal huzursuzluk, seçim gibi olaylar gündemdeyse, kimseden yeni iş kurmasını bekleyemeyeceğiniz gibi, hisse senedi almak için de gönülsüz olmanız normaldir, ancak fiyatlar biraz düştüğünde hisse senedi sahibi olmak isteyebilirsiniz.

Şirketle İlgili Faktörler: Yatırım yapacağınız şirketin durumu da sizin için önemlidir, şirketin yönetimi kimin elindedir, satışları nasıl bir eğilim göstermektedir, pazar payı nedir, sektörde rekabet durumu nedir, karlılığı nasıldır, gelecekle ilgili planları nelerdir, bunları bilmeniz gereklidir. Mahallenizdeki bakkalı devren satın alırken, ya da ortak olmayı düşünürken gözönünde bulunduracağınız bütün faktörleri borsada da gözönünde bulundurmalısınız.

Çok önemli ve borsada yatırım yapmayı düşünen herkesin aklından çıkarmaması gereken tek nokta, yatırım yaptığınızda borsanın ve şirketin bugününe veya geçmişine değil, geleceğine yatırım yaptığınızdır. Bir şirketin geçmişi ve bugünü size yarını hakkında ipuçları veren önemli bir kaynaktır, ama aslolan şirketin geleceğidir, çünkü şirketin geçmişi ve bugünü fiyatlara zaten yansımıştır. Bir şirketin geleceğine ilişkin beklentileriniz kafanızda netleşmişse, beklentilerinizin fiyatlara nasıl yansıyacağını da tahmin edebiliyorsanız, bu sizin için bir alım ya da satım kararı demektir!

Ama şirketin durumunu ve geleceğini nasıl analiz edebilirsiniz? Unutmayın, siz bir borsa uzmanı veya analisti değilsiniz, yardım alın!

Kendi gözlemlerinizden yararlanın. Örneğin, bütün İstanbul’da hummalı bir Türk Telekom kazısı başlamışsa, bu Telekom’un yeni bir yatırım yapmakta olduğu anlamına gelebilir, bu da Türk Telekom’a malzeme sağlayan şirketlerin satış yapması ve kar etmesi demektir. Araştırın, bu şirketlerden borsada olan var mı? Varsa, bu yatırım, şirkete ne getirecek? Fiyatlar bu getiriyi içeriyor mu?

Ya da yeni bir çıtır çerez cinsi çıkmış, herkesin elinde onu görüyorsunuz, siz de beğenerek yiyorsunuz, bakın bakalım o şirket borsada işlem görüyor mu? Yeni ürünün çıkışı, satışlarını ve karını ne kadar zamanda, ne kadar etkileyecek? Bu fiyatlara yansımış mı?

Yardımı özellikle aracı kurumların araştırma bölümlerinden alın, onlar piyasanın tam kalbinde bulunmayan (dolayısıyla psikolojiden çok etkilenmeyen) uzmanlar olarak gizli kalmış değerleri bulmakta, şirketlerin değerlerini değişik senaryolara göre analiz etmekte ustadırlar. Kendi aralarında işbölümü yapar, değişik sektörlerde uzmanlaşır, şirketleri kendi şirketleri gibi izlemeye, hatta periyodik olarak ziyaret edip bilgi