Karın Senetle Dağıtımı
Berk Meral
Anonim ortaklıklar, bazen elde ettikleri kârın bir bölümünü pay sahiplerine dağıtmayarak bunu yedek akçelerine ayırırlarü Fakat, şirketin yeni parasal kaynağa gereksinme duyması ve bağımsız bir biçimde kullanabileceği yedek akçelerinin de çok olması halinde, birikmiş, yani daha önce pay sahiplerine dağıtılmayan bu kârlar, bu kez hisse senedi şeklinde ortaklara dağıtılabilir.
Burada dikkat edilecek nokta, kârın hisse senedi şeklinde dağıtılmasının muhakkak bir sermaye artırımını birlikte getirdiğidir. Yalnız bu artırım, ortaklıkta esasen mevcut olan araçlardan yapıldığı için efektif bir artırım niteliğini taşımazü Sözü edilen işlem sonucunda pay sahiplerine verilen hisse senetlerine de “Öz Varlıktan Kaynaklanan” ya da “Yeniden Ödemeyi Gerektirmeyen” (Gratis) paylar adı verilir.
Uygulamada bu tür hisse senetleri için “bedelsiz hisse senetleri” deyimi de kullanılmakta ise de bu yanıltıcıdır. Çünkü, burada da çıkarılan payların bir karşılığı vardır ve bunlar, pay sahiplerine önceki yıllarda dağıtılmayan kârlardır. Pay sahibinin sadece artırımın yapıldığı sırada bir meblağı ödemeyecek olması, bunların bedelsiz olarak nitelendirilmelerini haklı göstermez.
Anonim ortaklıkta birikmiş kârın hisse senedi şeklinde dağıtılmasında izlenecek yöntem, tartışmalara yol açmıştır. Birinci ve bugün eskimiş olan ilk görüş bu durumda yedek akçelerin önce pay sahiplerine geri ödendiği ve sonra pay sahiplerinin bu paraları tekrar ortaklığa verdiklerini kabul ediyor, yani varsayımsal iki işlemin varlığını düşünüyordu. Hiç kuşkusuz, bu görüş hem dağıtıldığı kabul edilen kârın gelir vergisine tâbi kılınması gibi bir sakıncayı doğuruyor, hem de muhasebe teknikleri ile çelişkiye düşüyorduü Günümüzde ise kârın hisse senedi şeklinde dağıtılması sonucunu doğuran sermaye artırımının sadece bir bilanço ve muhasebe işleminden ibaret olduğu görüşü egemendir.
Başka bir ifade ile, bu tür bir artırımda sadece kâğıt üzerinde bilançodaki sermaye kalemi ile yedekler kaleminde bir değişiklik yapılması ve sermayenin artırılan kısmı kadar yedek kaleminin azaltılarak bunun esas sermaye kalemine eklenmesi söz konusudur. Hukukumuzda yeniden değerleme sonucunda, sermayenin artırılması da pay sahiplerine gizli yedek şeklindeki kârdan hisse senetleri verilmesini gerektirmektedir.
Kârın hisse senedi şeklinde dağıtılmasında, dağıtılmaya konu olabilecek yedekler sadece serbest yedeklerdir. Nihayet, bu durumda, esas sermayenin tümü ile ödenmiş olması da zorunlu değildir; çünkü TK m. 391/1, sadece pay sahiplerinin yeni katılma payları taahhüt ederek sermayenin artırılması halinde uygulanan bir hükümdür.
